Ik bescherm de geheime plekjes

Ze kon eerder pianospelen dan praten. Het instrument is haar dagboek en haar spreekbuis. Al naar gelang de aard van de song laat het toetsenbord zich gewillig liefkozen of martelen. "Ik weet, dat ik soms mensen shockeer", zegt ze bij het verschijnen van haar vierde cd 'From the choirgirl hotel'.

Door Ann Bouwma

Tori Amos (34) was op haar derde al een wonderkind. Een opleiding aan het conservatorium in het Amerikaanse Baltimore zou van haar een gevierd pianiste maken, maar het lot besliste anders. Tori had een roeping. Ze eist het recht op uitdrukking te geven aan haar vrouwelijkheid op een hoogst persoonlijke manier.

De popsong was een ideaal voertuig om haar visie op het leven te laten horen. Verpakt in metaforen kon ze zingen, wat ze hardop niet durfde te zeggen. 'Look: I'm standing naked before you, don't you want more than my sex?'

Het sprak duizende jongeren aan. Ze groeide uit tot een rolmodel voor gefrustreerde tieners. Maar ze maakte ook vijanden.

"Laatst kwam een man van een jaar of vijftig naar me toe en zei: het is jouw schuld, dat mijn dochter is weggelopen. Nee beste kerel, zei ik, jíj ziet haar vriendje niet zitten, jíj wilt niet dat ze onafhankelijk is, jíj respecteert haar privacy niet. Vind je het gek dat ze het huis uit wil?"

Verlies

Tori zit op het puntje van haar stoel, precies zoals ze ook vaak op het podium achter haar piano zit: wijdbeens. Sommigen verwarren deze demonstratie van strijdlust met losbandigheid. Met vlammende krullen tart ze de stereotypen: willen niet alle roodharige meisjes graag van dattum? Nee, dat willen ze niet.

"Ik probeer open te zijn over wat ik doe. Maar soms heb ik het gevoel, dat ik op feitelijkheden word beoordeeld. Dat kan nooit de bedoeling zijn. Ik heb al een psychiater, dankuwel. Hij kent alle details van mijn leven, en ik zelf. Verder bescherm ik uit alle macht de geheime plekjes in mijn ziel tegen indringers."

De vorige cd 'Boys for Pele' ging over het verlies van haar relatie met producer Eric Posse [Rosse - RvM]. Inmiddels is ze getrouwd met een andere producer, Mark Hawley. Door een miskraam stond voor de nieuwe cd opnieuw het thema 'verlies' centraal, en toch klinkt 'From the choirgirl hotel' veel minder depressief.

"Door meer aandacht voor de wisselwerking tussen ritme en melodie hervond ik mijn balans. Het ritme bracht me terug bij de basis van mijn vrouwzijn. Door het verlies kreeg ik opnieuw respect voor het leven, zoals ik dat nog nooit eerder heb ervaren. En dat is een verrijking. Het verdriet heeft voeten en danst."

De een vindt haar veel te vaag, de ander te expliciet. De een vindt haar een engel, de ander een heks. De reacties, die ze oproept, zijn net zo goed een projectie van Tori als een weerspiegeling van de luisteraar.

"Ik weet wel dat ik mensen shockeer. Soms open ik de aanval op vastgeroest gedachtengoed, waaraan mensen zich vastklampen als aan een heilige koe. Dan flap ik er iets uit waar ik werkelijk in geloof. Gewoon met de botte bijl, in een treffende one-liner. Maar als ik dan zie, dat ze in paniek raken, wil ik meteen een kopje thee voor ze maken om hen te kalmeren. Ik ben er helemaal niet op uit om iemand binnenste buiten te keren."

Dat Tori Amos soms niet of verkeerd wordt begrepen, komt niet alleen door haar wijdlopige manier van praten. Opgevoed in eens streng christelijk milieu met een dominee als vader beschikt ze over een rijke bron voor controversiële onderwerpen.

"Ik bevond me in het oog van de storm. Het is er bij mij ingehamerd dat God je overal kan zien. In bed, in de badkamer. Zelfs in je ziel. Dus riep ik: eruit! Ik wil privacy! Is er iemand hier, die iemand mij kan vertellen wat mijn rechten zijn?"

Ze is niet van haar geloof gevallen, misschien heeft haar achtergrond juist haar interesse voor religie aangewakkerd. Ze spreekt over 'de goden' als onzichtbare natuur-elementen, waarvan je niet weet of ze voor of tegen je zijn.

"In wezen ben ik een voorvechter voor de rechten van de mens. Recht op bescherming, recht op wederzijds respect. Dat is vaak in religies niet terug te vinden. Als ik ze apart bekijk denk ik: wat zijn de vragen hier? Die fascineren mij enorm. Ze zijn belangrijker dan de antwoorden. Het is betreurenswaardig dat mensen elkaar niet toestaan de meest urgente vragen te stellen."

PINKPOP / TORHOUT-WERCHTER / 10 juni Congresgebouw, Den Haag