Tori Amos via vlaggeseinen, na onze in haar oor gelispelde vraag:

'Wie het hardst schreeuwt, heeft het meest te verbergen'

'De eerstvolgende die me een new age hippie noemt, snij ik z'n penis af', zegt Tori Amos, reagerend op het beeld dat het grote publiek van haar heeft. Goed, Tori gelooft in reïncarnatie en in Keltische magie, en ze maakt mooie zachte liedjes, maar ze is niet zo halfzacht als je zou denken. Achter het lieve kind schuilt een zakenvrouw. Haar eigen muziekuitgeverij heet niet voor niets 'Sword and Stone'. En ze is slim genoeg om haar Gigantische Misstap onder de mat te schuiven. Want voor Tori bekend werd als passionele new age hippie (daar gààt mijn penis), maakte ze een afschuwelijke hardrock-elpee die 'Y Kant Tori Read' heette; op de hoes poseerde Tori als wat nog het vriendelijkst omschreven kan worden als een Viking-foorwijf. Daarmee staat ze niet alleen: ook Alanis Morissette maakte drie jaar voor haar zogenaamde 'spectaculaire debuut' ook een slechte plaat met Totaal Andere Muziek en een Totaal Ander Imago. Maar passons: iedereen evolueert.

Ergens aan de Ierse kust heeft de Amerikaanse Tori Amos een huisje gekocht om in alle rust te kunnen componeren. 'Zeg vooral niet precies wààr', vraagt haar manager, 'want Amerikaanse godsdienstfanaten achtervolgen haar overal'. Die fanatici nemen het niet in dank af dat domineedochter Tori in haar teksten wel eens onaardige dingen zegt over Kerk en Godsdienst ('God hoort liever een goeie song van Led Zeppelin dan een vervelende hymne' is een van de meer onschuldige citaten).

We bevinden ons dus in een idyllisch dorpje in Ierland. Op de stoel in de kamer ligt een Bijbel. 'We zijn hier in Ierland', grijnst Tori, 'het kan net zo goed een van die uitgeholde boeken zijn met een fles whisky binnenin'.

HUMO Kom je nu echt uit zo'n reactionair nest? En heb je daar echt zo sterk tegen gerebelleerd?
TORI AMOS « Ik kom uit een familie van predikanten in North-Carolina, een extreem conservatieve, diepgelovige staat waar alles wat afwijkt van wat de pastoor zegt nog per definitie verdacht is. Dus net zoals het vijftig jaar geleden in Europa was. Ik was de dochter van de dominee, dus dat maakte ik nog 's dubbel gelovig en volgzaam moest zijn. Mijn grootmoeder zei me onomwonden: 'Als je veel biecht en van Jesus houdt en belooft maagd te blijven tot na je eerste huwelijksnacht, dan ligt er wat moois voor je onder de Kerstboom'. Ik heb me vanaf mijn puberteit een buitenstaander gevoeld in die gemeenschap. Seks was des Duivels! Hoe kan dat nu? Hoe kan zoiets lekkers slecht zijn? En hoe verklaar je dat Maria Jezus baarde zonder seks te hebben? En na Jezus had ze nog kinderen. Ook zonder seks, zeker? En Maria masturbeerde nooit, zeker? Nee, want good girls doen zoiets niet. Nee? Natuurlijk wél, want dat is lekker! Ik rebelleerde daartegen, en 'Icicle', over een meisje dat in haar kamer masturbeert terwijl haar familie beneden aan het bidden is, komt zeker voort uit wat ik toen voelde... en deed (lacht). Nee, die ouwe Katholieken vonden seks vies omdat seks een van die dingen is die vrouwen vrij maken. Seks is soms het enige wapen dat vrouwen hebben, en dat is voor zo'n verstarde patriarchale gemeenschap natuurlijk gevaarlijk. Maar waarom zouden de mooie ideeën van Jezus plots waardeloos zijn omdat hij wel aan seks deed? Hàllo?! Het is allemaal onzin. Het gaat de Kerk niet om moraal, maar om macht.

» En Nu... Als ze me vragen wat ik over Jezus denk, zeg ik: 'O, ik heb 'm onlangs nog op een concert van Hole gezien, hij was aan het stagediven'. Jezus is niemand en iedereen. En als ze me vragen wat ik van God denk, zeg ik: 'God bestaat niet. Maar àls zij bestaat, is het een vrouw'. Die fundamentalistische gelovigen zien me als Dat Meisje Dat Op De Koffie Gaat Bij De Duivel. De Duivel is natuurlijk een man (lacht). Geen wonder, als je geboren bent in een land waar godsdienstfanaten abortusdoctoren neerschieten. Schandalig, toch? Elke vrouw moet toch vrij kunnen beslissen wat ze met haar lichaam doet?! Ik vindt het véél waardevoller dat ik meisjes die van hun ouders hun hele leven godsdienst hebben ingelepeld gekregen, eindelijk eens doe nadenken over God en z'n Kerkfabriek. Godsdienst is in onze cultuur véél te belangrijk geworden. Dus zeg ik: get of the cross, we need the wood.»

HUMO Je heet eigenlijk Ellen. Waarom heb je je naam veranderd?
TORI « Wel, omdat ik afstand wou nemen van wie mijn ouders en hun religieuze betweters vonden dat ik was. Ik ben niet meer de onderdrukte Ellen, ik ben nu Tori. Ik ben mezelf Tori gaan noemen toen ik 21 werd, als een soort symbolische daad van meerderjarigheid.»

HUMO Eerst was je een klassiek geschoold wonderkind, toen plots een rock-rebel. Wanneer heeft die overgang precies plaatsgevonden? Je bent toch niet van de ene op de andere dag van persoonlijkheid veranderd?
TORI « Nee. Ik ben de piano beginnen spelen toen ik bijna drie jaar oud was. Toen ik vijf was, speelde ik moeiteloos Mozart. Een jaar later werd ik naar het conservatorium gestuurd. En nog vijf jaar later werd ik van school gestuurd, omdat ik naast klassieke muziek - waar ik nog steeds veel van hou - ook rock'n'roll wilde spelen. Alsof klassieke muziek ook weer zoiets heiligs zou zijn. Let me tell you: Claude Debussy stierf aan syfilis, een geslachtsziekte, hij was dus zeker niet heilig (Lacht). Het grappige is dat de directeur van het Peabody Conservatorium in Baltimore vorig jaar na mijn optreden daar naar mij toe kwam en zich verontschuldigde. Typisch: eerst gooien ze je buiten, en nu zou ik er zelfs kunnen lesgeven.»

HUMO 'Boys for Pele' is dat een grappige of een ernstige titel?
TORI « Oh, dat beeld werkt op verschillende niveau's. Het is een mooie samenvatting van het verschijnsel 'mannen', vind je niet? 'Boys for Pele' kan simpelweg slaan op heldenverering; op jongens die bij het voetbal hun beste beentje voor zetten om indruk te maken op hun idool, voetballegende Pele, maar het is ook een metafoor voor 'ten strijde trekken'; 'Boys for Pele' zou dan kunnen slaan op patriottisme: mannen die ten strijde trekken onder leiding van hun held. Het typische is dat mannen altijd andere mannen bewonderen. Meisjes, daarentegen, verafgoden ook, en vooral, mànnen. Daar klopt iets niet.»

HUMO Er zijn in ieder geval veel meisjes die jou bewonderen. Voor veel fans ben je een soort goeroe annex Grote Zus. Ze kijken niet naar je op als naar een afstandelijke, ongrijpbare popster, maar als naar een intieme vriendin met wie ze geheimen kunnen delen. Ben je je daar van bewust?
TORI « Ja en ik vind dat soort band natuurlijk veel mooier dan de blinde verafgoding voor een rockster. Ik heb na 'Under the Pink' veel brieven gekregen van meisjes die op de een of andere manier vast zaten. Van schuchtere meisjes, gepestte meisjes, gemolesteerde meisjes en slachtoffers van incest. Maar ook van gewone dromerige, gevoelige meisjes die mij vertelden wat ze normaal in hun dagboek zouden schrijven. Tegenwoordig komen vrouwen naar mij toe als ik ergens ben, en zeggen (staat op, grijpt m'n arm, kijkt diep in m'n ogen en zegt, alsof het haar laatste woorden zijn:) 'Thank You!' En dan blijkt dat mijn muziek voor hen een bevrijdend effect heeft gehad.

» Soms komen er meisjes naar me toe die hebben meegemaakt wat ik heb meegemaakt. Meisjes die verkracht zijn. Of meisjes die het slachtoffer zijn van incest. Toen ik op toernee was gebeurde het regelmatig dat er een briefje werd afgegeven van een meisje dat bijvoorbeeld zei: 'Tori, kunnen we praten, ik word elke avond door mijn vader verkracht, en ik ben radeloos'. Wel, dan praat je met dat kind, en je maakt haar duidelijk dat ze niet alleen is, en dat ze dat kan aanklagen, en dat ze straks meerderjarig en vrij is, en dat... Maar wat ik op dat moment vooral denk is: 'Als ik vanavond maar lang genoeg met haar praat, slaapt haar vader misschien al tegen de tijd dat ze weer thuiskomt'. Want veel meer kan ik op dat moment niet doen. In Amerika heb ik er een organisatie voor opgezet: RAINN ('Rape, Abuse and Incest National Network').

» Weet je, het valt me als ik met die meisjes praat altijd op dat ze zo hard zijn voor zichzelf. Meisjes zijn veel kritischer dan jongens, als het om henzelf gaat. Een man moet al ten einde raad zijn voordat hij toegeeft dat hij zelf tekortkomingen heeft. Terwijl een vrouw van meetafaan haar tekortkomingen erkent èn uitvergroot. Ik wil tegen de meisjes van nu zeggen (buigt naar de microfoon toe): jullie zijn veel getalenteerder en waardevoller dan jullie denken! Er zijn kansen... Grijp ze!»

HUMO Het effect dat jij op je fans hebt is wel zéér intens. Ik heb het nog niet meegemaakt dat een meisje met mij wilde slapen omdat ik Bono of Prince kende, maar wél toen bleek dat ik jou ontmoet had. Het was alsof ze via mij met jou wilde slapen.
TORI « En, heb je dat gedaan?»

HUMO Nee. Ze was mooi, maar ik zou me belachelijk en schuldig gevoeld hebben.
TORI « Wel, ik ben trots op je (Sorry, Guy, ze zei het echt - drié keer). Dat was heel nobel.»

HUMO Ik heb de indruk dat onze generatie rocksterren niet veel geleerd heeft van de fouten van de vorige generatie. Ik geloof niet dat Kurt Cobain en Trent Reznor (van Nine Inch Nails) geleerd hebben van wat er met Jim Morrison en Jimi Hendrix en twintig anderen is gebeurd, namelijk: ze namen drugs en ze gingen dood.
TORI « Klopt, maar je mag Kurt en Trent niet samen vernoemen, want het zijn heel verschillende beesten. Kurt was een overgevoelige, verscheurde, gespleten ziel. Hij wilde zich gewoon uiten, hij wilde gehoord worden. Het was hem niet over controle of macht of geld te doen... en bijgevolg waren die ook geen hulp toen hij ze had. Integendeel: omdat hij niet op roem uit was, kwam de roem als een schok; een verkrachting, waar het voor andere muzikanten een zegen geweest zou zijn. Kurt gaf me ook de indruk dat hij een heel vrouwelijke kant had.

» Trent is veel meer... iemand die doelbewust extremen opzoekt... Ik belde hem ooit om te zeggen - al làlchend - dat ik het zware toeren niet meer zag zitten en dat ik me uit het raam wilde gooien. Hij antwoorde bloedserieus: 'Zit je in het Ritz-Carlton in Chicago? Dan is het okay, want daar gaan de ramen niet open; ik weet het want ik heb het daar zelf al geprobeerd'. Trent gaat echt op zoek naar Zwart, terwijl hij veel beter af zou zijn met een kopje warme chocolade en een lollie (lacht). Trent gaat in Hollywood wonen in het huis waar vroeger de vriendin van Roman Polanski door die maniak Charles Manson is vermoord, en dan is hij verbaasd dat hij daar depressief wordt. Hàllo! Iemand zou hem zo'n mijnwerkershelm met een lamp op moeten cadeau doen, dan vindt hij beter z'n weg in de duisternis. Weet je, ik denk dat al die rocksterren die het hartst brullen eigenlijk de meest gevoelige liefdesliedjes zouden kunnen schrijven... als ze zouden durven. Want wie het hardst schreeuwt, heeft het meest te verbergen.»

HUMO Ondertussen wordt Trent Reznor zélf wel rijk en beroemd doordat mensen die écht problemen hebben zijn platen kopen...
TORI (zucht) « ... Het is heel naar, het lijkt wel of onze generatie veel méér over z'n zielepijn zingt dan de vorige... Dat is okay, maar niét als het egocentrisch geweeklaag wordt, en als de pijn gekoketteer is dat aan de markt gesleten wordt zoals alle andere produkten. Ik hou er niet van dat artiesten alleen maar klagen; alsof het in Ruanda of Bosnië niet veel erger is. Sommige artiesten zijn verwende jongetjes - vooral jongetjes (lacht) - die helemaal niet geholpen willen worden. Als je tegen hen zou zeggen: 'Okay, je voelt je eenzaam en onbemind. Wel, hier ben ik, ik hou van je, kom we gaan samen naar Venetië', dan zouden ze vluchten, in plaats van je hulp en liefde te aanvaarden. Dat is bullshit, daar schiet niemand iets mee op. Pijn is altijd cool geweest in rock'n'roll. Dat is... ziekelijk. Ik heb het nu niét over Kurt (Cobain) hoor, want die was écht ziek, manisch depressief... Hij zou als hij dokwerker of timmerman geweest was ook zelfmoord gepleegd hebben... maar dan had niemand het geweten.»

HUMO In zekere zin ben je zelf de beste reclame tégen depressies en zelfbeklag.
TORI « Mja... Ja, dat is wel zo, denk ik. Ik had toen ik verkracht werd net zo goed de rest van m'n leven in een hoekje kunnen gaan treuren. Maar néé: ik ben in de aanval gegaan, ik heb het verwerkt, ik heb het zelfs creatief benut, en kijk waar ik nu ben... Er is zoveel moois in het leven, je mag nooit toelaten dat één donker aspect je hele leven gaat beheersen. Nooit!»

HUMO Je vindt niet dat je met je gevoelens vent?
TORI « Nee. Wel, in zekere zin doe je dat wel als je een song maakt en die op plaat zet en ermee toert... Maar ik probeer te vermijden dat... Bijvoorbeeld: er zijn televisieshows geweest waar ze mij lieten spelen, waarop de presentator zei 'En nu komt Tori ons wat over verkrachting vertellen...' En vijf minuten later zijn het dan weer halfnaakte danseressen of een debiele goochelaar. Dàt heb ik altijd geweigerd. Ik wil ook niet te boek staan als 'Dat zangeresje dat verkracht werd', maar bekend staan als 'Dat zangeresje dat verkracht werd en toch gelukkig en beroemd en rijk werd en andere mensen blij maakte met haar mooie muziek'.»

HUMO Je zingt heel wat covers, live en tijdens soundchecks. De meeste van die nummers zijn geschreven door mannen ('I'm on fire' van Bruce Springsteen, 'Whole lotta love' van Led Zeppelin, 'Smells like teen spirit' van Nirvana, 'Angie' van de Rolling Stones), vanuit het standpunt van een man. Hoe voelt het als je die teksten plots zingt vanuit het standpunt van een vrouw? En zijn er songs van jou die gezongen zou willen zien door een man?
TORI « Ik zou graag een man graag 'Blood and Roses' horen zingen: die tekst zou in de mond van een man nog moediger klinken. Net zoals ik het verademend vond dat 'Rape me' van Nirvana een tekst van een màn was; een tekst die niét zomaar 'verkracht mij' zei, maar wel: 'Al verkracht je me, je zal nooit mijn geest breken of mijn ziel raken'. Maar dat hadden stuk voor stuk ook songs van mijn vriendinnen Björk of Polly (P.J. Harvey) kunnen zijn.»

HUMO of die bijtende zin die je aan het adres van mannen zong: 'So you can make me come / that doesn't make you Jesus'... Het is ook nooit goed!
TORI (lacht) « Ach, je weet toch ook wel dat mannen goeie sex soms gebruiken als wapen, of als excuus, zo van 'Ik heb je net doen klaarkomen, dus denk niet dat ik nu ook nog ga helpen bij de afwas!' Hàllo!»

HUMO Zijn mannen bang van jou? Je lijkt me het gevoelige type dat echter ook soms zegt: 'Ik wil Nu seks, met JOU daar, op MIJN manier!' Een gevaarlijke combinatie...
TORI (lacht) « Inderdaad, en het overkomt me regelmatig dat mannen daarvoor terugdeinzen. Toen mijn vaste relatie met Eric gedaan was (Eric Rosse, de man die 'Under the Pink' producete en met wie ze zeven jaar samenwoonde), werd ik heel erg verliefd op een jongen... Ik was toen op toernee, en hij was zeer geïnteresseerd, tot ik hem zelf opbelde, vanuit een ander land, en zei: 'Okay, ik heb veertien uur tijd, net genoeg om naar jou te vliegen, een uurtje lekker te neuken, en weer op tijd terug te zijn voor mijn volgende concert'. Dat joeg hem angst aan; het was té direct. Pech. Voor hem (lacht).»

HUMO Trekt je toewijding aan je fans ook geen rare lieden aan? Fans die te zeer het idee hebben dat je van hen bent?
TORI « Ja, en het spijtige daaraan is dat ik nu meer afstand moet houden van alle fans omdat er een paar zijn die van mijn openheid misbruik hebben gemaakt. Ik kreeg onlangs weer een brief van een geschifte Born Again Christian die me vertelde dat hij me eerst naar Jezus zou brengen, en me dan zou trouwen. Nu, als je weet dat voor zo'n gek 'take you to Jezus' zoveel wil zeggen als 'ik ga je vermoorden'... En tijdens de vorige tournee liep er tijdens het concert plots een jongeman het podium op, die me vastpakte en me over het podium sleurde tot de security hem van me afsleurde. Het was net toen is 'Winter' zong, een nummer dat, heel toepasselijk, over lichamelijk geweld gaat. En de security ramde die jongen tegen de vlakte en voerde hem deskundig af, omdat ze dachten dat hij misschien ook een mes had, of wat dan ook. Nadien hoorde ik dat die jongen huilend tegen een van de veiligheidsmensen had gezegd: 'Ik wou haar alleen maar bedanken!' Jésus wat een onvermogen! Wat een ellende, als je 'dank' alleen maar kan uitdrukken door iemand van de piano te sleuren. Wel, met dat soort opgekropte gevoelens en het onvermogen om ze op de juiste manier te uiten, zitten nog heel veel jonge mensen geplaagd. En voor mij is dat het bewijs dat de hele maatschappij nog een lange weg af te leggen heeft, voor we echt beschaafd en gelukkig zullen zijn.

» Overigens, over concerten gesproken: er zijn al vierenvijftig bootlegs [Haha.... 125 bootlegs (1997) minimaal - RvM] van concerten van mij in omloop. Vierenvijftig! Ik vind dat een ongelooflijk aantal voor iemand die nog maar drie studioplaten heeft gemaakt.»

HUMO Je bent, zowel in je songs als in levende lijve, niet bepaald een doorsnee mens: je reacties zijn altijd hevig, je kan praten over een vuilnisbak zoals anderen over God of seks praten; je pakt wildvreemde mensen vast; je eet met je handen; je stoort je niet aan conventies of normen... Als artieste kan je je dat allemaal permitteren. Maar hoe werd daarop gereageerd toen je nog gewoon Tori was?
TORI « Ik ben altijd open geweest, en vrij, en onbekommerd. Ik was het soort kind dat niet begreep wat mensen bedoelden als ze zeiden 'Blijf daar af!' of 'Zoiets doe je niet' of 'Ssst!' als ik m'n stem verhief ergens waar dat zogenaamd niet hoorde. Veel mensen maken het mee dat als ze als kind thuis vrij en blij naakt rondlopen tot een of andere volwassene kijvend of verontrust zegt: 'Trek eens iets aan! Schaam je je niet?!' Tot op zo'n moment is naaktheid voor zo'n kind vanzelfsprekend. Na zo'n moment wordt naaktheid iets abnormaals.

» Later werd ik het soort meisje waarvan anderen zeiden: 'Ze draagt een kort rokje, ze vráágt erom lastig gevallen te worden'. Maar daar stond ik niet bij stil; ik was vrij, ik was geïnteresseerd in andere mensen, ik ging er vanuit dat iedereen oprecht en goed was, en het leek me absurd dat ik geen rokje zou mogen dragen omdat sommige mannen daar meteen al een uitnodiging in zagen.

» Ik pak inderdaad mensen vast als ik met ze praat, en dan zie ik mannen soms kijken van 'Wat bezielt hààr?!' Terwijl ik dat normaal vind.

» Ik eis het recht op om nu eens een non te zijn, en dan weer een femme fatale. Nu eens een genie, en de volgende dag een del. So what, ik ben toch vrij?!»

HUMO Noem eens een film waarvan je dacht: 'Dat is mijn film, ze hebben mijn gedachten verfilmd'?
TORI « 'The last temptation of Christ', van Martin Scorsese, met die prachtige muziek van Peter Gabriel. En toen ik 'Bagdad Café' zag, sprak die sfeer ervan me zo aan dat ik meteen naar de woestijn verhuisde. In een piepklein huisje daar in New Mexico is 'Under the Pink' geschreven. Humo-lezers die 'Bagdad Café' niét kennen: koop meteen de soundtrack en geniet van dat prachtnummer 'Calling you', gezongen door Jevetta Steele. En 'Thelma & Louise' natuurlijk. Ik heb 'Me and a gun' geschreven vlak nadat ik die film gezien had. Een andere film die me erg raakte was 'The cook, the thief, his wife, her lover'.»

HUMO Waarom? Dat is een heel negatieve, gewelddadige film vol mensen die elkaar psychologisch vernederen...
TORI (zucht) « Precies. Dat is het slachtoffer in mij... vergeet niet dat ik... Well, je weet wat er gebeurd is... Hey, je schrijft geen song als 'Blood Roses' als je niet op jezelf hebt laten schijten... létterlijk. In ieder geval, ik voelde me erg verwant met de vrouw van de dief, de vrouw die het meest vernederd wordt... Het houdt verband met het drama, het trauma in mijn leven... Als je zelf van heel dichtbij te maken hebt gehad met machtsmisbruik, en blinde wellust van mannen, en psychologische mind games, dan zie je zo'n film natuurlijk met heel andere ogen... Ik ben zelf jarenlang gewillig slachtoffer geweest, ik had iets in me... Ik wilde me bewust overleveren aan de genade van mannen in mijn leven; ik wilde... gedomineerd worden. Waarom?... Ik vraag het me nog steeds af.»

HUMO Maar we zijn toch in 1996, vrouwen zijn toch vrij om te doen en laten wat ze willen?
TORI « Nee. Maar zelfs als dat zo zou zijn, vergeet dan niet dat ik uit een heel ouderwets, aartsconservatief, diepgelovig gezin uit de Amerikaanse broussekom. Waar ik opgroeide liepen ze een eeuw achter.

» Maar het goeie is: zelfs als een man me slecht behandelt, heb ik er wat aan. Want zo'n ervaring is goed materiaal voor een song... en hij krijgt geen cent van de auteursrechten, dus ik win (lacht).»

Serge Simonart