Amos onnavolgbaar

Magische momenten in muzikale Rohrschach-test

pop

AMSTERDAM - Haar muziek is even ontoegankelijk, even onnavolgbaar als onbegrijpelijk. Een eenduidig oordeel over de muziek van Tori Amos is daarom, ook na haar optreden afgelopen zaterdag in het Rai Congrescentrum, welhaast onbegonnen werk.

De cd's Little Earthquakes en Under the Pink behoorden tot het beste wat er de afgelopen jaren op popgebied is verschenen. Toch was mijn eerste gedachte bij het beluisteren van de nieuwe cd Boys for Pele: Ja, ja, nu weten we het wel. Juist door de eigenheid van de Amos-sound was het verzadigingspunt inmiddels wel even bereikt, zoals ook bij het concert haar handelsmerk, virtuoze pianocomposities en feeërieke gezangen, soms tot een trucje leken te verstenen.

Bepalender voor het laatste van de drie uitverkochte Nederlandse optredens was zaterdag echter de ontoegankelijkheid van het songmateriaal van Amos, die eigenlijk alleen maar is toegenomen. Met het succes heeft de Amerikaanse namelijk ook steed meer artistieke vrijheid gekregen, met het gevolg dat haar songs zich steeds meer onttrekken aan het gebruikelijke popstramien.

Zo waren haar teksten altijd al cryptisch, maar op Boys for Pele is de onderlinge samenhang tussen de zinnen soms volledig zoek, waardoor het lijkt alsof je naar een maalstroom van gedachtenflarden luistert. En ook de conventionele songopbouw zette Amos voor het nieuwe plaat geheel overboord.

Daardoor werd het in de Rai een hele klus om in de belevingswereld van Amos door te dringen en kreeg het concert wel iets weg van een muzikale Rohrschach-test. Met haar hoge stem, soms fluisterend, dan weer vol uithalend en klaterende pianospel creeërde de muzikante een raamwerk, waarbinnen je als luisteraar zelf op zoek mocht naar de bijbehorende betekenis en emotie.

Deze opzet slaagde niet over de gehele linie. Bij vlagen werd de muziek gereduceerd tot gekabbel op de achtergrond, waarbij de gedachten ver wegdreven. Maar er waren ook momenten waarop de connectie tussen Amos' muziek en de luisteraar wel tot stand kwam. Zo nodigde het rustig stromende Little Amsterdam uit tot ontspannen mijmeren, zoals de wild opspattende klavecimbel-akkoorden van Blood Roses beelden opriepen van chaos en conflict.

Het hoogtepunt van de avond was echter de geïnspireerde versie van Little Earthquakes. Al improviserend ging Amos zo op in haar muziek dat je je als toeschouwer bijna een gluurder ging voelen. Het was een magisch moment, waarbij het publiek er getuige van was hoe de song live als het ware opnieuw werd geboren, met als resultaat muziek in zijn meest spannende vorm.