Amos hijgt en haalt ijzingwekkend uit

Tori Amos was vrijdag niet in een uitbundige stemming. De zangeres-pianiste had de concerten in Engeland achter de rug en was, zo vertelde ze, ontdaan door het drama in Dunblane. Ze nodigde de vermoorde kinderen uit om te komen dansen 'because murdered people need a place to dance'. Het was Amos ten voeten uit: in haar songteksten vermengt ze gewoonlijk ook de (autobiografische) werkelijkheid met haar fantasie.

In de uitverkochte PWA-zaal van het Haagse Congresgebouw waren de emoties die in Tori Amos' lied-oeuvre besloten liggen goed voelbaar, ondanks haar introverte houding. Ze liet de nummers kort op elkaar volgen, sprak nauwelijks en bewoog zich op de pianokruk minder enthousiast dan anders. Het versterkte de impact van de songs, waarin ze thema's als religie, seksualiteit en de verhouding tussen vrouwen en mannen op een verrassende, soms raadselachtige manier aansnijdt.

In ruim anderhalf uur bracht ze een dwarsdoorsnede van de drie platen die ze de afgelopen drie jaar heeft opgenomen. Amos vertolkte vooral oudere nummers als Leather met gedurfde tempowisselingen.

Tori Amos, die gezien wordt als de Amerikaanse pendant van Kate Bush, heeft zich bij het schrijven van de songs van het onlangs verschenen album Boys for Pele weinig aangetrokken van het couplet-refrein-keurslijf, waarin vroeger materiaal nog wel werd geperst. Haar soms grillige vocale lijnen hebben de vorm nu volledig gedicteerd. Dat Amos' zangkwaliteiten die werkwijze rechtvaardigen, maakte ze in Den Haag duidelijk.

Naast een groot bereik beschikte ze over een veelkleurig klankenpalet dat zich uitstrekte van gehijg en smakgeluiden tot ijzingwekkende uithalen. Deze uitersten waren verenigd in een geheel aan haar hand gezette versie van Nirvana's Smells like teen spirit.

Het knappe van de wijze waarop Amos haar stem gebruikte, was dat er geen zweem van holle virtuositeit, van 'kijk eens wat ik allemaal kan', omheen hing. Elke stembuiging, uithaal of kreun stond in dienst van de emotie die de domineesdochter wilde overbrengen.

Ze begeleidde de zuivere zang trefzeker op de door haar naar Europa meegebrachte Bösendorfervleugel, die ze in twee nummers inruilde voor een klavecimbel. Haar vaardigheid op de toetsen beperkte zich niet tot het spelen van breekbare arpeggio's. In Cornflake Girl ving ze het ontbreken van een band - alleen gitarist Steve Caton vulde Amos in een paar songs aan - vakkundig op door gul gebruik makend van de pedalen haar instrument te laten ronken.

Het was een van de weinige rockende songs op het programma dat voornamelijk uit luisterliedjes bestond. De toehoorders ondergingen het recital geconcentreerd, zonder hun hoofden of voeten te bewegen. Het verzoek horlogesignalen af te zetten en het hoesten te beperken bleef uit, maar zou bij het ontroerende, a capella gezongen Me and a Gun geen overbodige luxe zijn geweest.

Alex Burghoorn